//////

TKACTWO JEDWABIU

W końcu XIV w. wprowadzona do Kastylii hodowla owiec merynosów dała podstawę do rozwoju sukiennictwa kastylijskiego, które wyrabiało doskonałe gatunki sukna, zawsze jednak z dodatkiem delikatnej wełny sprowadzanej z Anglii. Kwitnący okres sukiennictwa skończył się w XVI w. na skutek szkodliwych dla przemysłu zmian w wewnętrznej polityce gospodarczej pań­stwa i ograniczenia hodowli owiec. W okresie najlepszej produkcji tekstylnej Hiszpanii sprowadzano na użytek dworu królewskiego z Flandrii luksusowe gatunki sukna.Tkactwo jedwabiu rozpoczęło się wcześnie w Hiszpanii południowej, będącej pod panowaniem mauretańskim, i osiągnęło wysoki poziom już w IX w., przy czym zarówno technika tkacka, jak i motywy dekoracyjne tkanin były wschodniego pochodzenia. Stylizacja ornamentu na mauretań­skich tkaninach hiszpańskich unikała — stosownie do nakazów nauki islamu — realistycznego wy­obrażenia ludzi i zwierząt, a gdy motywy te były wprowadzone do kompozycji, traktowano je płasko i wtapiano w motywy geometryczne, pokrywające jednostajną siecią powierzchnię tkaniny.

MALOWNICZE HISZPAŃSKIE UBIORY

Wspomniane prace Carmen Bernis rozszerzyły znacznie zakres wiadomości o barwnych i malow­niczych ubiorach hiszpańskich z wieku XIII—XV. W studiach dotyczących mody XV w. wskazała autorka zasięg i początek wczesnych wpływów hiszpańskich na modę ogólnoeuropejską, w daw­niejszych pracach łączony zwykle dopiero z okresem panowania Karola V.W zakresie tkactwa Hiszpania posiadała w okresie średniowiecza oparty na rzymskich trady­cjach przemysł sukienniczy, rozwinięty szczególnie po inwazji arabskiej. Sukiennictwo hiszpańskie czerpało z własnej bazy surowcowej, mając duże ilości wełny pochodzącej z hodowli licznych stad rasowych owiec. Przemysł tekstylny Katalonii nie mógł przerobić posiadanej w kraju wełny, tak że wysyłano obok gotowego sukna duże ilości surowej wełny do Egiptu, Konstantynopola i Afryki po­łudniowej.

ZABYTKOWE TKANINY

Zabytkowe tkaniny z XIII w. zostały prze­niesione do różnych muzealnych zbiorów hiszpańskich w Burgos, Toledo, Barcelonie i częściowo dostały się do kolekcji amerykańskich. Jedwabne tkaniny z XIII w. oraz znalezione w Las Huelgas ubiory wzbogaciły znacznie obraz średniowiecznych ubiorów dworskich noszonych w Hiszpanii w XIII w., utrzymanych w niezwykle bogatym kolorycie. Ornamentyka tkanin hiszpańskich, de­koracyjnych i odzieżowych aż do XV w. czerpała z zasobu motywów mauretańskich. W tkaninach odzieżowych przeznaczonych na ubiory rycerskie i dworskie używano motywów heraldycznych w przy­jętej w tym okresie płaskiej sylwetowej stylizacji, dostosowanej do techniki tkackiej. W zakresie historii ubioru hiszpańskiego nowe opracowania Carmen Bernis w cyklu artykułów wysu­nęły najważniejsze zagadnienia kobiecej mody hiszpańskiej z 2. poł. XV w. Podkreślono w nich te szcze­góły mody, które rozpowszechniły się we Francji i we Włoszech w okresie wczesnego renesansu.

REZULTATY NAUKOWE

W obszernej historii ubiorów z 1948 r. Millia Davenport zerwała z tym schematem i dała przy­kłady i ilustracje oparte na zabytkach malarstwa — szczególnie miniatur w rękopisach i malarstwa ściennego. Dla charakterystyki mody w XV w. (oprócz portretów) dużo szczegółów o ówczesnych ubiorach kobiecych zaczerpnęła autorka z obrazów przedstawiających temat ulubiony w tym okre­sie — ucztę u Heroda z tańcem Salome. W kompozycjach tych dawali zwykle malarze XV w. prze­gląd najnowszej mody swego środowiska. Poważne odkrycia i rezultaty naukowe przyniosły w ostatnich latach badania przeprowadzone w podziemiach klasztoru Las Huelgas i w katedrze w Toledo. Wydobyto z krypt grobowych dosko­nale zachowane całuny z wzorzystych tkanin jedwabnych z 1. poł. XIII w. i ubiory z tkaniny jedwab­nej nawet z dobrze utrzymanym podszyciem futrzanym.

UBIORY HISZPAŃSKIE OD XIII DO KOŃCA XV WIEKU

Materiały ikonograficzne i wiadomości o lokalnych cechach mody hiszpańskiej w okresie średnio­wiecza czerpano w dawniejszych opracowaniach z podręczników kostiumologii, przede wszystkim z Ikonografii hiszpańskiej Carderery. W dziele tym, wydanym w latach 1855-1864, historyk hisz­pański przedstawił zarys oficjalnej mody hiszpańskiej na podstawie przykładów wybranych z rzeźby nagrobnej od XIII w. do połowy XVI w., i nieznacznej ilości obrazów i portretów. W materiale zebranym przez autora zaznacza się niewielkie odchylenie od mody francuskiej; podkreślone zostały wpływy wniesione przez królowe pochodzące z obcego środowiska i znajomość zwyczajów rycer­skich przenoszonych wraz z modą francuską na dwór hiszpański.

W JEDNYM TONIE

W technice wykonania zbytkownych aksamitów . występuje często tło złote, na którym efektownie rozłożone są duże motywy, komponowane asymetrycznie lub z zachowaniem osi syme­trii. Używana najczęściej w ornamencie barwa malinowa ma, przez zastosowanie róż­nej wysokości aksamitu strzy­żonego i pętelkowego i roz­siane wśród jedwabiu złote pętelki, delikatnie stopniowane odcienie barwy.Do używanych najczęściej na ubiory aksamitów włoskich należą tzw. aksamity ryte (nazywane przez francuskich historyków velours a fer- ronneries), w których moty­wy występują zaznaczone wgłębionym, jakby tylko konturowym rysunkiem. Wy­rób tych tkanin przypada na lata czterdzieste XV w.; wychodziły one z pracowni wszystkich ośrodków włos­kich Wenecji, Lukki, Genui, Florencji, Mediolanu i Hisz­panii. Aksamity ryte utrzy­mane są albo w jednym to­nie.

POD WZGLĘDEM KOMPOZYCJI

Pod względem kompozycji można rozróżnić w 2. poł. XV w. trzy grupy schematów w układzie i typie ornamentów. Pierwszą grupę tworzą tkaniny pokryte siecią zaostrzonych owali wypełnio­nych motywem. W drugiej, najliczniejszej grupie są tkaniny, w których motyw owali jest przerwany drugim równorzędnym mo­tywem tej wielkości, co motyw główny szyszki lub granatu. W tkaninach tych wy­stępują tylko łuki ostre w podziałach. Skomponowane swobodnie, o falistym rytmie raportow. Schematy wszystkich trzech grup układu ornamentu występuj, współcześnie obok siebie. W swobodnie skomponowanych motywach ostów i szyszek na długich, falisto wygiętych łodygach raporty są tak duze, ze często tylko dwukrotnie mogą się powtorzyć w długości ubioru, a nawet dochodzą do 2 m wysokości.